Obszar Chronionego Krajobrazu „Pradolina Wieprza”

Naturalna perła środkowo-wschodniej Polski

Obszar Chronionego Krajobrazu „Pradolina Wieprza” został utworzony w 1990 roku, by chronić unikalne wartości przyrodnicze i krajobrazowe doliny rzeki Wieprz. Jego celem jest zachowanie mozaiki siedlisk: lasów, łąk, torfowisk i pól uprawnych, a także utrzymanie równowagi w delikatnych ekosystemach.

Krajobraz i przyroda

Największą powierzchnię Obszaru zajmują lasy i grunty orne, gdzie wciąż prowadzona jest tradycyjna gospodarka rolna. Łąki i pastwiska pokrywają około 23% terenu, nadając dolinie naturalny, otwarty charakter. Rzeka Wieprz meandruje tu swobodnie, tworząc starorzecza, łachy, wyspy i zakola, które porastają rośliny wodne, łąkowe oraz zarośla i drzewa.

Z południa dolinę otaczają wydmy polodowcowe, a od północy ogranicza ją wysoczyzna morenowa, zbudowana głównie z glin i piasków z głazami narzutowymi. Pod względem geologicznym teren ma jednorodną budowę – na skałach kredowych spoczywają utwory neogenu i osady czwartorzędowe o miąższości nieprzekraczającej 40 metrów.

Wody powierzchniowe i podziemne

Główną osią Obszaru jest rzeka Wieprz, należąca niemal w całości do dorzecza Wisły. W rejonie Kocka do Wieprza uchodzą jego największe dopływy: Tyśmienica, Minina i Świnka, a także mniejsze cieki, takie jak Bylina, Zalesianka, Dąbrówka, Duży Pioter i kilka cieków bezimiennych.

Oprócz rzek występują tu stawy hodowlane (szczególnie w gminie Ułęż), jeziora naturalne (Kunowskie i Firlej) oraz sztuczne zbiorniki (np. jezioro Piskory). Jezioro Firlej z piaszczystymi brzegami to popularne miejsce wypoczynkowe, a Kunowskie pełni funkcję retencyjną w systemie melioracyjnym doliny Czerwonki.

Wody podziemne czerpane są z trzech poziomów wodonośnych: kredowego (najwydajniejszego), trzeciorzędowego i czwartorzędowego (głównie w studniach gospodarskich).

Roślinność

Obszar wyróżnia się wyjątkową bioróżnorodnością. Występują tu zbiorowiska wodne, szuwarowe, torfowiskowe, łąkowe, leśne, a także murawy napiaskowe i roślinność ruderalna. W dolinie Wieprza rosną rzadkie gatunki:

zawciąg pospolity, czosnek kątowaty, ożanka czosnkowa

lepiężnik kutnerowaty, rzęsa garbata, łączeń baldaszkowaty

zamokrzyca ryżowa

Na wydmach rosną m.in. mącznica lekarska, kostrzewa piaskowa, tymotka Boehmera, rojownik pospolity i goździk kartuzek. W okolicach stawów w Lipniaku spotkać można unikatowe rośliny: żabieniec lancetowaty, salwinię pływającą i wolffię bezkorzeniową.

Lasy i siedliska

Największe powierzchnie leśne zajmują grądy subkontynentalne (lipa, dąb, grab) oraz bory mieszane dębowo-sosnowe. Występują też rzadkie w Polsce łęgi nadrzeczne oraz olsy i łęgi olszowo-jesionowe. Dolina Wieprza zachowała unikalne siedliska łęgowe o dużym znaczeniu przyrodniczym.

Świat zwierząt

Obszar jest ostoją wielu rzadkich i chronionych gatunków. Występują tu m.in.:

ptaki: bielik, puchacz, bocian czarny, bączek, zimorodek, rybitwa czarna, kszyk, remiz, dziwonia

płazy: traszka zwyczajna, kumak nizinny, rzekotka drzewna, żaba wodna i trawna

gady: zaskroniec zwyczajny, żółw błotny (gatunek z Polskiej Czerwonej Księgi)

ssaki: bóbr, wydra, trudny do zaobserwowania rzęsorek rzeczny

Wczesna wiosna to czas spektakularnych widowisk przyrodniczych – rozlewiska, pierwsze zakwity roślin, przeloty batalionów i loty czapli białych.

Ochrona przyrody

Na terenie Pradoliny Wieprza utworzono:

Rezerwat „Piskory” (203 ha) – ochrona ekosystemów wodnych, bagiennych i leśnych

• Rezerwat „Czapliniec” (19 ha) – miejsce lęgowe czapli siwej

W dolinie znajduje się również obszar Natura 2000 „Dolny Wieprz” (ponad 8182 ha), chroniący m.in. jedyne w Polsce stanowisko marsylii czterolistnej. Utworzono też liczne użytki ekologiczne obejmujące torfowiska, śródleśne bagna i jeziora: Firlej oraz Kunowskie. W całym Obszarze zinwentaryzowano ponad 250 pomników przyrody, w tym sędziwe drzewa i grupy drzew, np. w gminie Ułęż.

Dziedzictwo kulturowe

Pradolina Wieprza to nie tylko przyroda – to również historia. Do dziś zachowały się:

zabytkowe kościoły w Baranowie, Jeziorzanach, Firleju, Sobieszynie i Bobrownikach

klasycystyczne dwory w Kocku i Sobieszynie

historyczna zabudowa wiejska i małomiasteczkowa w Jeziorzanach, Kocku i okolicznych miejscowościach

Spływ rzeką Wieprz to idealny sposób, by zobaczyć tę niezwykłą krainę z zupełnie nowej perspektywy – z poziomu wody. Pradolina Wieprza to obszar, gdzie natura wciąż ma głos, a każdy zakręt rzeki kryje coś wyjątkowego.

🛶 Zaplanuj spływ i odkryj przyrodnicze serce Lubelszczyzny z „Kajakami po Wieprzu”!